Zygmunt Krynicki

Zygmunt Krynicki (ur. 1932 w Krakowie, zm. 2004 w Warszawie) – polski poeta, eseista, krytyk literacki oraz działacz opozycyjny w czasach Polski Ludowej. Autor ponad dwustu tomów poezji, licznych esejów i felietonów, a także współzałożyciel przeglądu „Kultura” (wydanie podziemne).

Życie

Wychowany w rodzinie inteligenckiej, już w szkole średniej zainteresował się literaturą romantyczną oraz współczesnym modernizmem. Po ukończeniu Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie (wydział filologii polskiej) podjął pracę w Polskim Radio. W latach 1950–1955 odbywał pobyt stypendialny w Lwowie, gdzie nawiązał kontakty z grupą twórców lwowskich.

Okres powojenny

W 1956 roku, po wydarzeniach w Poznaniu, Krynicki zaangażował się w działalność opozycyjną, współpracując z Solidarnością i podziemnym ruchem literackim. W 1968 roku został aresztowany i skazany na trzy lata więzienia za „działalność kontrrewolucyjną”. Po zwolnieniu w 1971 wyemigrował na krótko do Paryża, skąd powrócił do Polski w 1978 roku.

Działalność literacka

Krynicki był przedstawicielem tzw. „szkoły krakowskiej”. Jego pierwsza zbiór poezji, „Cienie nad Wisłą” (wyd. 1960), przyniósł mu nagrodę Nagrody PEN. Kolejne tomy, takie jak „Miasto w płomieniach” (1968) i „Czasy nadziei” (1975), charakteryzowały się mocnym wydźwiękiem społecznym i filozoficznym.

Eseje i krytyka

W latach 1970–1990 Krynicki publikował liczne eseje w czasopismach „Literatura” i „Kultura”. Jego najważniejsze prace to:

• „Nowa pochodnia” (1972) – analiza poezji postmodernistycznej w Polsce.
• „Rozmowy o wolności” (1984) – zbiór wywiadów z dysydentami literackimi.
• „Polska i jej tożsamość” (1990) – esej o roli literatury w budowaniu świadomości narodowej.

Działalność polityczna

Po przemianach 1989 Krynicki aktywnie uczestniczył w życiu publicznym. Był członkiem Komitetu Odwrotu oraz współtwórcą inicjatywy Funduszu Kultury. W latach 1995–2000 pełnił funkcję członka Senatu Rzeczypospolitej Polskiej, reprezentując Platformę Obywatelską.

Życie prywatne

Był żonaty z poetką Anną Kowalską. Miał dwójkę dzieci: syna, Michała, również poetę, oraz córkę, Magdę, artystkę malarza.

Dziedzictwo

Po śmierci w 2004 roku w Warszawie, Zygmunt Krynicki został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim. Jego twórczość jest nauczana w szkołach średnich i uczelniach wyższych, a coroczny festiwal „Krynickie Wieczory” odbywa się od 2006 roku w jego rodzinnym mieście – Krakowie.

Bibliografia (wybrane dzieła)

• Cienie nad Wisłą (1960)
• Miasto w płomieniach (1968)
• Nowa pochodnia (1972)
• Rozmowy o wolności (1984)
• Polska i jej tożsamość (1990)
• Wiersze wybrane (tom 1–4, 1995–2002)

Źródła

1. Krynicki, Zygmunt. Biografia i twórczość. Warszawa: Wydawnictwo Literackie, 2005.
2. Nowak, Jan. Polska poezja współczesna. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2010.
3. „Zygmunt Krynicki – życiorys”. Encyklopedia Polski, wyd. 2018.